टोमॅटो पिकासाठी पोषण व्यवस्थापन मार्गदर्शन

टोमॅटो पिकासाठी खत व्यवस्थापन, सर्वोत्तम पद्धती, योग्य उत्पादने, शेतातील प्रात्यक्षिके आणि अधिक माहिती येथे जाणून घ्या. योग्य अन्नद्रव्य व्यवस्थापनामुळे निरोगी झाडांची वाढ, उच्च दर्जाची फळे आणि भरघोस उत्पादन मिळवता येते.

टोमॅटो लागवडीसाठी मार्गदर्शन (Solanum lycopersicum)

  • बिहार, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, ओडिशा, महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश आणि पश्चिम बंगाल ही राज्ये भारतातील टोमॅटो उत्पादनात प्रमुख आहेत.

  • टोमॅटोची लागवड विविध प्रकारच्या मातीमध्ये करता येते, जसे की चिकणमाती, लाल माती, काळी माती तसेच चांगल्या निचऱ्याची वालुकामय दोमट माती विशेषतः उपयुक्त ठरते.

  • टोमॅटो पिकासाठी ५.५ ते ६.५ सामू(pH)असलेली माती सर्वोत्तम आहे.

  • सामू(pH) ७.५ पेक्षा जास्त असल्यास बोरॉन (B), तांबे (Cu), लोह (Fe), मॅंगनीज (Mn), स्फुरद (P) आणि जस्त (Zn) यांची कमतरता दिसू शकते. तर सामू(pH) ५.५ पेक्षा कमी असल्यास स्फुरद (P), मोलिब्डेनम (Mo) आणि कॅल्शियम (Ca) यांची कमतरता जाणवू शकते.

  • टोमॅटो पिकासाठी १८°C ते २७°C तापमान अनुकूल आहे आणि ते ३४°C पर्यंत तापमान सहन करू शकते.

  • मोकळ्या शेतातील टोमॅटो पिकासाठी पाण्याची गरज ४,००० ते ६,००० घनमीटर/हेक्टरी असते, तर संरक्षित शेतीत ती १०,००० घनमीटर/हेक्टरीपर्यंत जाऊ शकते. रोपांतर आणि फळधारणेच्या काळात पाण्याची गरज जास्त असते. सुरुवातीच्या फळ विकास टप्प्यात ही गरज सर्वोच्च असते आणि पक्व अवस्थेत ती कमी होते. पक्व अवस्थेत थोडासा पाण्याचा ताण (water stress) दिल्यास फळांची कडकपणा, साखरेचे प्रमाण, चव आणि साठवण क्षमता (shelf life) सुधारते, मात्र फळांचा आकार कमी होऊ शकतो.

व्यावसायिक टोमॅटो उत्पादन
काढणीसाठी तयार पिकलेले टोमॅटो

अन्नद्रव्यांची गरज

अंदाजे अन्नद्रव्य शोषण (kg/t):

NP2O5K2OMgOSO3CaO
१.३०.४६२.९

स्रोत: IPNI

टोमॅटो पिकामध्ये हंगामभर अन्नद्रव्य शोषणाची गतिशीलता

टोमॅटो पिकामध्ये अन्नद्रव्यांची भूमिका

मुख्य घटकNP2O5K2OMgOSO3CaO
उत्पादन+++++
शाकीय वाढ++++++
फळधारणा- (*)
फळांची संख्या+
फळांचा कडकपणा+
फळांचा रंग+++
एकूण विद्राव्य घन पदार्थ (TSS)+
+ = सुधारणा; - = घट; +/- = दिलेल्या पोषक द्रव्यांच्या प्रमाणानुसार वेगवेगळे परिणाम

(*) नत्रयुक्त खत जास्त प्रमाणात दिल्यास पिकाचा प्रजनन टप्पा उशिरा येऊ शकतो.

टोमॅटो पिकामध्ये अन्नद्रव्य कमतरता

NutrientDescription
नायट्रोजनजुन्या पानांमध्ये एकसारखा पिवळेपणा (chlorosis) दिसतो, वाढ मंदावते आणि झाडे लहान राहतात. फुलांची संख्या कमी होऊन उत्पादन घटते.
फॉस्फरसझाडांची वाढ खूपच मंद होते आणि पूर्ण वाढ झाल्यावरही खुंटलेली राहतात. पाने नेहमीपेक्षा फिकट/करड्या-हिरव्या रंगाची दिसतात. तीव्र कमतरतेमध्ये पाने वर वळतात. ही समस्या प्रामुख्याने चुनखडीयुक्त व जड जमिनीत दिसते.
पोटॅशियमलक्षणे तरुण व पूर्ण वाढ झालेल्या पानांवर दिसतात. पानांच्या कडा व टोकांवर जळल्यासारखी नेक्रोसिस दिसते. पुढे शिरांदरम्यान नेक्रोसिस व पिवळेपणा दिसतो. हलक्या किंवा धुतलेल्या जमिनीत ही कमतरता जास्त दिसते.
कॅल्शियमपानांच्या तळाशी नेक्रोसिस दिसते आणि फळांमध्ये ब्लॉसम एंड रॉट (फळाचा टोकाचा भाग कुजणे) होतो. pH ५ पेक्षा कमी, क्षारता किंवा उष्णतेच्या ताणात ही समस्या गंभीर होते.
मॅग्नेशियमप्रथम जुनी पाने प्रभावित होतात. शिरा हिरव्या राहून बाकी भाग पिवळा होतो. तीव्र अवस्थेत पाने जळाल्यासारखी दिसतात. वालुकामय जमिनीत किंवा जास्त पोटॅशियम दिल्यास ही समस्या दिसते.
सल्फरलक्षणे नायट्रोजन कमतरतेसारखी असतात, पण संपूर्ण झाडावर (नवीन पानांसह) एकसारखा पिवळेपणा दिसतो. पानांच्या देठ व शिरांमध्ये लालसर रंग येऊ शकतो.
बोरॉननवीन पाने फिकट दिसतात. तीव्र अवस्थेत जुनी पाने पिवळी-नारिंगी होतात. पाने नाजूक होतात व कडा वळतात. फळांमध्ये कडक भाग दिसतो.
क्लोरीनपाने विकृत होतात आणि शिरांदरम्यान पिवळेपणा दिसतो. पुढे पानांवर ब्रॉन्झ रंग येतो. ही कमतरता जास्त धुतलेल्या जमिनीत दिसते.
तांबेपाने वळतात आणि देठ खाली वाकतो. नवीन पानांमध्ये पिवळेपणा व ताठरपणा कमी होतो. प्रौढ पानांवर जाळीसारख्या हिरव्या शिरा दिसतात.
लोहनवीन पानांमध्ये शिरांदरम्यान पिवळेपणा सुरू होतो आणि पुढे पूर्ण पान पांढरे पडते. योग्य वेळी लोह दिल्यास सुधारणा होते.
मॅंगनीजसुरुवातीला नवीन पानांमध्ये हलका पिवळेपणा दिसतो. पुढे शिरा स्पष्ट दिसतात व त्यावर तपकिरी-करडे डाग येतात. उच्च pH व चुनखडीयुक्त जमिनीत ही समस्या दिसते.
मोलिब्डेनमसुरुवातीला संपूर्ण पान पिवळे होते (नायट्रोजन कमतरतेसारखे). पाने वर वळतात व ठिपके दिसतात. तीव्र अवस्थेत मोठे पिवळे भाग तयार होतात.
जस्तझाडांची वाढ खुंटते आणि नवीन पाने वर वळतात. पानांवर करड्या-तपकिरी किंवा ब्रॉन्झ रंगाचे डाग दिसतात. ही समस्या क्षारीय जमिनीत किंवा जास्त फॉस्फरस दिल्यास दिसते.

स्रोत: https://vikaspedia.in

मार्गदर्शन आणि लेख

टोमॅटो पिकातून चांगले उत्पादन आणि दर्जेदार फळे मिळवण्यासाठी योग्य माती, हवामान, अन्नद्रव्य व्यवस्थापन आणि पाणी व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे

आमचे ज्ञान केंद्र पहा

प्रश्नोत्तर

इथे टोमॅटो पिकासंदर्भात शेतकऱ्यांकडून आम्हाला मिळणारे काही सर्वाधिक विचारले जाणारे प्रश्न दिले आहेत.

हे पूर्णपणे तुमच्या जमिनीत उपलब्ध अन्नद्रव्यांच्या प्रमाणावर अवलंबून असते. खत देण्यापूर्वी माती परीक्षण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर जमिनीत नत्र (N) पुरेशा प्रमाणात किंवा जास्त असेल, तर कमी N आणि जास्त स्फुरद (P) असलेले खत वापरावे. जर नत्राची थोडी कमतरता असेल, तर संतुलित खतांचा वापर करणे योग्य ठरते.

ब्लॉसम एंड रॉट टाळण्यासाठी झाडांना सतत समान प्रमाणात पाणी देणे आणि संतुलित खतांचा वापर करणे महत्त्वाचे आहे. टोमॅटोच्या मुळांच्या खूप जवळ काम करणे टाळावे, कारण त्यामुळे मुळांना इजा होऊ शकते. लागवडीपूर्वी मातीचा सामू(pH) तपासावा, जो ५.५ ते ६.५ दरम्यान असावा. कॅल्शियमची कमतरता टाळण्यासाठी ते मातीद्वारे किंवा पर्णीय फवारणीद्वारे पुरवता येते.

टोमॅटो पिकाची अन्नद्रव्य गरज हंगामानुसार आणि वाढीच्या टप्प्यानुसार बदलत जाते. उत्तम उत्पादन मिळवण्यासाठी खतांची रचना आणि मात्रादेखील प्रत्येक वाढीच्या टप्प्यानुसार समायोजित करणे आवश्यक असते.

टोमॅटो पिकाबद्दल आणखी काही प्रश्न आहेत का?

संबंधित उत्पादने

आपल्या टोमॅटो पिकासाठी शिफारस केलेली उत्पादने

पॉलीसल्फेट®

सूक्ष्म ग्रेडचे उत्कृष्ट बहुपोषक खत

स्टँडर्ड पॉलीसल्फेट® खत | Polysulphate Fertilizer

0-0-13
+TE

उत्पादन पहा

फर्टीफ्लो

टोमॅटो पिकाच्या प्रारंभीक टप्प्यासाठी पोषण

टोमॅटो I - 16-11-32 खत

उत्पादन पहा

फर्टीफ्लो

टोमॅटो पिकासाठी फुल अवस्थेतील पोषण

टोमॅटो - II 13-05-37+3CaO खत

13-5-37
+TE

उत्पादन पहा

फर्टीफ्लो

पिकांच्या प्रारंभीच्या वाढीसाठी प्रभावी पोषण

ग्रो 12-36-6+3MgO+4S खत

12-36-6
+TE

उत्पादन पहा

फर्टीफ्लो

कॅल्शियमच्या अतिरिक्त सामर्थ्यासह संतुलित NPK खत

12-6-22+12CaO खत

12-06-22
उत्पादन पहा

न्युट्रीवाँट®

पर्णीय फवारणीसाठी खत

स्टार्टर 11-36-24 खत

11-36-24
उत्पादन पहा

न्युट्रीवाँट®

फुलोऱ्याच्या टप्प्यासाठी पर्णीय खत

बुस्टर 08-16-39 खत

8-16-39
+TE

उत्पादन पहा

न्युट्रीवाँट®

अधिक फळ उत्पादनासाठी पर्णीय खत

फ्रुट 12-05-27+8CaO खत

12-5-27
उत्पादन पहा

न्युट्रीवाँट®

पोषक तत्वांच्या वाढीसाठी आणि जास्त उत्पादनासाठी पर्णीय खत

पीकवाँट 00-49-32 खत

उत्पादन पहा

आमची डिजिटल साधने

पोषक व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी आणि उत्पादकता वाढवण्यासाठी कॅल्क्युलेटर्स वापरा