नत्रयुक्त खते

नत्र (N) हे पिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे अन्नद्रव्य आहे आणि इतर अन्नद्रव्यांच्या तुलनेत ते पिकांच्या उत्पादनात सर्वाधिक वाढ करण्यास मदत करते. नत्रामुळे पिकांची शाकीय वाढ जलद होते आणि झाडांना गडद हिरवा रंग येतो. परंतु नत्राची कमतरता ही पिकांच्या वाढीला मर्यादा आणणारी सर्वात सामान्य समस्या आहे. योग्य नत्र खतांचा वापर केल्यास पिकांची वाढ सुधारते आणि उत्पादन वाढते.

पिकांमध्ये नत्राची भूमिका

नत्र वनस्पतींच्या पेशींमधील अनेक महत्त्वाच्या रचनात्मक, आनुवंशिक आणि चयापचय घटकांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. नत्र हे अमिनो आम्ले, प्रथिने, न्यूक्लिक ॲसिड, एन्झाइम आणि हरितद्रव्य यांसारख्या महत्त्वाच्या सेंद्रिय संयुगांचा मुख्य घटक आहे. त्यामुळे पिकांना पुरेशा प्रमाणात नत्र मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे.

पिकांच्या मुळांद्वारे नायट्रेट (NO₃⁻) आणि अमोनियम (NH₄⁺) या स्वरूपात नत्र शोषले जाते. NO₃ वनस्पतीमध्ये गेल्यानंतर त्याचे NH₂ मध्ये रूपांतर होते आणि त्यापासून सेंद्रिय संयुगे तयार होतात.

सोयाबीनसारखी कडधान्य पिके स्वतः नत्र तयार करतात, त्यामुळे त्यांना जास्त प्रमाणात नत्र देण्याची गरज नसते. कडधान्य पिकांच्या मुळांमध्ये रायझोबियम नावाचे जीवाणू असतात, जे वातावरणातील नत्र मातीमध्ये स्थिर करून पिकांना उपलब्ध करून देतात.

पिकांच्या उत्पादनात नत्राची भूमिका | ICL India

नत्र कमतरतेची लक्षणे

नत्राची कमतरता असलेल्या पिकांची वाढ खूप मंद होते आणि झाडे कमकुवत व खुंटलेली दिसतात. जुन्या पानांचा रंग फिकट हिरवा किंवा पिवळा होतो. नत्र हे अस्थिर अन्नद्रव्य असल्यामुळे त्याची कमतरता सर्वप्रथम खालच्या आणि जुन्या पानांवर दिसते, कारण नत्र झाडाच्या आवश्यक भागाकडे हलवले जाते.

पिकांमध्ये नत्र कमतरतेची लक्षणे | ICL India