वनस्पतींमध्ये कॅल्शियम अभाव

वनस्पतींमध्ये कॅल्शियमचा अभाव झाल्यास वाढीसंबंधित अनेक समस्या निर्माण होऊ शकतात, आणि भारतातील विविध मृदा स्थितींमुळे ही एक अतिशय सामान्य समस्या आहे. कॅल्शियम हे एक अत्यावश्यक अन्नद्रव्य असून पेशीभित्तीची रचना, मुळांची वाढ आणि वनस्पतींची वाढ यामध्ये त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.

कॅल्शियम कमतरतेची लक्षणे कोणती?

• ब्लॉसम एंड रॉट: टोमॅटो आणि शिमला मिरचीमध्ये सामान्य आढळते. फळाच्या देठापासून दूर असलेला टोकाचा भाग काळवंडून खोल बसतो.
• टिप बर्न: लेट्यूस, कोबी अशा पालेभाज्यांमध्ये दिसून येते. पानांच्या कडा तपकिरी पडून वाळू लागतात.
• वाढ खुंटणे: कॅल्शियम शोषण कमी झाल्यामुळे मुळांची वाढ कमी होते आणि संपूर्ण वाढ कमजोर होते.
• पानांचा विकृत आकार: नवीन पाने वाकडी‑तिरपी, अनियमित व विकृत दिसतात.

कॅल्शियम कमतरतेची कारणे:

कॅल्शियमच्या कमतरतेचे व्यवस्थापन

कॅल्शियमचा अभाव व्यवस्थापित करण्यासाठी शेतकरी खालील उपाय अवलंबू शकतात:

• आम्लीय मातीमध्ये सामू (pH) वाढवण्यासाठी चुनखडीचा (lime) वापर करून कॅल्शियमची उपलब्धता वाढवता येते.
• जिप्समचा वापर केल्यास मातीचा सामू (pH) न बदलता कॅल्शियमचा उत्तम स्रोत मिळतो.
• वनस्पतीमध्ये कॅल्शियमचा वहन (transport) सुधारण्यासाठी नियमित व समतोल सिंचन आवश्यक असते.
• महत्वाच्या वाढीच्या टप्प्यांत कॅल्शियमयुक्त फोलिअर फवारण्या करणे उपयुक्त ठरते.
• मातीतील कॅल्शियमचे प्रमाण तपासण्यासाठी नियमित मृदा परीक्षण करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे परिस्थितीनुसार व्यवस्थापन पद्धती योग्यरीत्या समायोजित करता येतात.

कॅल्शियम कोणत्या प्रदेशांमध्ये आणि कोणत्या प्रकारच्या मातीत कमी आढळते?

भारतामध्ये हवामान आणि भौगोलिक परिस्थिती अत्यंत विविध असल्यामुळे मातीतील कॅल्शियमचा अभाव प्रदेशागणिक मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतो. जरी कॅल्शियम-अभावग्रस्त प्रदेशांच्या नेमक्या आकडेवारी सहज उपलब्ध नसल्या, तरी काही विशिष्ट मातीचे प्रकार कॅल्शियममध्ये कमी असल्याचे ज्ञात आहे. उदाहरणार्थ, आम्लीय माती ज्या ईशान्येकडील राज्यांमध्ये आणि पश्चिम घाटात जास्त पावसामुळे आढळतात—या मातीत कॅल्शियमचा अभाव सामान्यपणे दिसतो.
लॅटराइट माती, जी महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि पूर्व किनारपट्टीतील काही भागांत आढळते, सततच्या जास्त पावसामुळे अन्नद्रव्यांचे लीचिंग होत असल्याने कॅल्शियमची पातळी कमी असते. याव्यतिरिक्त, कोरड्या आणि अर्ध-कोरड्या प्रदेशांतील वालुकामय मातीमध्ये कॅल्शियमचे प्रमाण कमी असू शकते.