पालाश आधारित खते

पिकांमध्ये पालाशची भूमिका काय आहे?

नत्र आणि स्फुरद सोबत पालाश (K) हे वनस्पतींसाठी आवश्यक असलेल्या तीन प्रमुख अन्नद्रव्यांपैकी एक आहे. योग्य पालाश आधारित खते वापरल्यास मातीमध्ये पालाश उपलब्ध राहते आणि पिके आवश्यक त्या प्रमाणात ते सहज शोषू शकतात.

पालाशमुळे पिकांचे उत्पादन वाढते आणि कृषी उत्पादनांची गुणवत्ता सुधारते. तसेच पालाशमुळे पिकांची कीड, रोग, थंडी, दुष्काळ आणि इतर ताणाच्या परिस्थितीविरुद्ध प्रतिकारशक्ती वाढते. मजबूत आणि निरोगी मुळांच्या वाढीस मदत करून पालाश नत्र आणि इतर अन्नद्रव्यांचे शोषण आणि वापर कार्यक्षमता सुधारते.

पालाश आणि पशुखाद्य पोषण

पालाशचा फायदा फक्त पिकांनाच नाही तर माणसांना आणि पशूंनाही होतो. पशुखाद्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या गवत आणि चाऱ्याच्या पिकांमध्ये पालाशमुळे पोषणमूल्य वाढते, त्यामुळे पशुखाद्याची गुणवत्ता सुधारते आणि जनावरांच्या पोषणासाठी ते अधिक उपयुक्त ठरते.

पिकांमध्ये पालाशची अनेक कार्ये

पालाश वनस्पतींमध्ये अनेक महत्त्वाच्या शारीरिक आणि जैवरासायनिक प्रक्रियांमध्ये भूमिका बजावते, म्हणूनच ते अत्यंत महत्त्वाचे अन्नद्रव्य आहे.

पालाश वनस्पती पेशींतील 60 पेक्षा जास्त एन्झाइम प्रणाली सक्रिय करते. तसेच प्रथिने, जीवनसत्त्वे, कार्बोहायड्रेट आणि सेल्युलोज तयार होण्यासाठी मदत करते, जे वनस्पतींची वाढ, चयापचय आणि ऊतक विकासासाठी आवश्यक आहे.
पालाश प्रकाशसंश्‍लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियेत मदत करते, ज्यामुळे वनस्पतींच्या वाढीसाठी आवश्यक अन्न आणि ऊर्जा तयार होते.
पानांवरील रंध्रे उघडणे आणि बंद होणे पालाश नियंत्रित करते, तसेच वनस्पतीतील पाण्याचा समतोल राखते.
साखर तयार होणे, साखरेचे वहन आणि स्टार्च तयार होण्यासाठी पालाश महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे ऊस, बटाटा आणि साखर बीट यांसारख्या कार्बोहायड्रेट पिकांसाठी पालाश विशेष महत्त्वाचे आहे.
कडधान्य पिकांच्या मुळांवर राहणाऱ्या उपयुक्त जीवाणूंना पालाशमुळे मदत होते, ज्यामुळे नत्र स्थिरीकरण (Nitrogen Fixation) सुधारते.
पालाशमुळे उत्पादन वाढते आणि पिकांची गुणवत्ता सुधारते. धान्यात प्रथिने, बियांमध्ये तेल, कंदांमध्ये स्टार्च आणि फळांमध्ये साखर व व्हिटॅमिन C चे प्रमाण वाढते.
पुरेशा पालाशमुळे धान्य पिकांची काडी मजबूत होते आणि आडवे पडण्याची (Lodging) समस्या कमी होते.
पालाशमुळे फळांचा आकार, रंग, चव आणि गुणवत्ता सुधारते तसेच कंद व फळांचा आकार वाढतो.
पालाशमुळे साठवण आणि वाहतूक दरम्यान होणारे नुकसान कमी होते आणि शेल्फ लाइफ वाढते.

पिकांच्या उत्पादनात पोटॅशियमची भूमिका | ICL India

पालाश कमतरतेची लक्षणे

पालाशची कमतरता पिकांवर अनेक प्रकारे परिणाम करते. पालाशची कमतरता असलेल्या पिकांची काडी कमकुवत होते आणि पिके जमिनीवर आडवी पडतात, त्यामुळे काढणी करणे कठीण होते. पालाशच्या कमतरतेमुळे पिकांमध्ये रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता वाढते.

पालाश हे वनस्पतींमध्ये चल अन्नद्रव्यअसल्यामुळे त्याची कमतरता सर्वप्रथम खालच्या आणि जुन्या पानांवर दिसून येते. जुन्या पानांच्या कडा जळाल्यासारख्या दिसतात, हे पालाश कमतरतेचे प्रमुख लक्षण आहे.