महाराष्ट्रात पॉलिसल्फेटच्या वापरामुळे कापूस पिकाला अधिक परतावा

21%

उत्पादनात वाढ

शेतकऱ्यांच्या पारंपरिक पद्धतींच्या तुलनेत पॉलिसल्फेट खताच्या वापरामुळे सीड कॉटनमध्ये अधिक वजनदार बोंडे आणि प्रति झाड अधिक बोंडे दिसून आली, ज्यामुळे एकूण उत्पादनात 21% वाढ झाली.

महाराष्ट्र, भारत
2020

21%

उत्पादनात वाढ

मुख्य निष्कर्ष

चाचणीमध्ये दिसून आले की पॉलिसल्फेट खताच्या वापरामुळे कापसाचे उत्पादन 21% पर्यंत वाढले, आणि शेतकऱ्यांचा निव्वळ परतावा वाढला, ज्यामध्ये सरासरी खर्च‑फायदा गुणोत्तर 7.7 नोंदले गेले.

उद्दिष्ट

महाराष्ट्र, भारतातील शेतकऱ्यांच्या पारंपरिक पद्धतींच्या तुलनेत पॉलिसल्फेटचा कापूस (Gossypium hirsutum) पिकाच्या उत्पादनावर आणि महत्त्वाच्या उत्पादन‑घटकांवर होणारा परिणाम मूल्यांकन करणे.

चाचणीची माहिती

चाचणीचे स्टेशन

महाराष्ट्र, भारत

पीक

कापूस

उत्पादन

स्टँडर्ड पॉलीसल्फेट® खत | Polysulphate Fertilizer

मूल्यांकन

उत्पादन,
सिम्पोडियल फांद्या/झाड,
बोंडे/झाड
बोंडांचे वजन

उपचार

महाराष्ट्रातील अहमदनगर, औरंगाबाद आणि बीड जिल्ह्यांमध्ये 0.4 हेक्टरच्या प्लॉटवर नऊ अनरिप्लिकेटेड क्षेत्रीय चाचण्या घेण्यात आल्या. याच आकाराच्या नियंत्रित प्लॉटवर शेतकऱ्यांची पारंपरिक खत पद्धती वापरण्यात आली.

कंट्रोल प्लॉटला १२५  किलो/हे DAP आणि १२५ किलो/हे MOP यांचा बेसल डोस देण्यात आला. त्यानंतर पेरणीनंतर एक महिन्यानंतर २२५  किलो/हे युरिया वरखत स्वरूपात, दोन विभाजित डोसांमध्ये, प्रत्येक 15–20 दिवसांच्या अंतराने देण्यात आला.
पॉलिसल्फेट‑उपचारित प्लॉटला कंट्रोल प्लॉटप्रमाणेच सर्व खतांचे डोस देण्यात आले, परंतु त्यासोबत अतिरिक्त बेसल डोस म्हणून १२५  किलो/हे प्रमाणात पॉलिसल्फेट देण्यात आले.

	DAP	MOP	युरिया	पॉलिसल्फेट
	किलो/हे.	किलो/हे.	किलो/हे.	किलो/हे.
कंट्रोल प्लॉट	१२५	१२५	२२५	-
पॉलिसल्फेट	१२५	१२५	२२५	१२५

उपचार

कंट्रोल प्लॉटला १२५  किलो/हे DAP आणि १२५ किलो/हे MOP यांचा बेसल डोस देण्यात आला. त्यानंतर पेरणीनंतर एक महिन्यानंतर २२५  किलो/हे युरिया वरखत स्वरूपात, दोन विभाजित डोसांमध्ये, प्रत्येक 15–20 दिवसांच्या अंतराने देण्यात आला.
पॉलिसल्फेट‑उपचारित प्लॉटला कंट्रोल प्लॉटप्रमाणेच सर्व खतांचे डोस देण्यात आले, परंतु त्यासोबत अतिरिक्त बेसल डोस म्हणून १२५  किलो/हे प्रमाणात पॉलिसल्फेट देण्यात आले.

	DAP	MOP	युरिया	पॉलिसल्फेट
	किलो/हे.	किलो/हे.	किलो/हे.	किलो/हे.
कंट्रोल प्लॉट	१२५	१२५	२२५	-
पॉलिसल्फेट	१२५	१२५	२२५	१२५

निकाल

पॉलिसल्फेट‑उपचारित प्लॉटमध्ये सर्व ठिकाणी सीड कॉटन उत्पादन 21% ने वाढले, ज्यामध्ये सरासरी 5.4 क्विंटल/हे इतकी अतिरिक्त वाढ नोंदली गेली.
उत्पादनात योगदान देणारे घटक, म्हणजेच सिम्पोडियल फांद्या आणि बोंडे/झाड, हे पॉलिसल्फेट प्लॉटमध्ये कंट्रोल प्लॉटच्या तुलनेत अनुक्रमे 12% आणि 31% ने वाढले.
कंट्रोलच्या तुलनेत पॉलिसल्फेट प्लॉटमध्ये बोंडांचे सरासरी वजन 1.5 ग्रॅमने वाढले.
पॉलिसल्फेटच्या वापरामुळे सर्व ठिकाणी शेतकऱ्यांचा निव्वळ परतावा वाढला आणि तो अत्यंत फायदेशीर ठरला, ज्यामध्ये सरासरी खर्च‑फायदा गुणोत्तर 7.7 नोंदले गेले.